Ocak kaynağı ve Damascus

Ocak kaynağı


ilk önce renk kontrasını elde etme amacı olmadan safi kaynak işleminin gerçekleşmesi için gerekli olan koşulları irdelemek gerekir. zira işlemin temeli ocak kaynağı yapıp yapamamaktır. ocak kaynağı yapan ve bu işlemi öğrenen kişi her şekilde damascus çelikte yapar.

iki parçayı birbirine kaynatan, 15 parçayı da birbirine kaynatacak temel bilgiye sahip olacaktır.

bu işlem işin temelidir.

püf noktalara gelirsek, bunlar;

-uyumlu çelik seçimi ( iki çeliğinde ocak kaynağı işlemine uygun olması )

-çeliklerin aynı ölçüde kesilmesi ( birbiri ile uyumlu olmaları )

-kaynak yerlerinin düzgün temizlenmiş olması ( mümkünse zımpara ile )

-boraksın tüm yüzey ve boşlukları kaplamasını sağlamak

-yeterli ocak sıcaklığına çıkmak ( ocağın içindeki çelikten çıkan kıvılcımları görmek )

-bu sıcaklığı muhafaza edip kütüğün iç kısımlarında da yüzey sulanmasını sağlamak

-ilk kaynak esnasında tüm parçanın eşit olarak dövüp her yerinin yapıştığından emin olmak. ( eğer boşluk varsa kaynak işlemini tekrarlamak )

-kaynak işleminin tam olarak gerçekleştiğinden emin olmadan parçaya düşük sıcaklarda çekiç vurmamak...


bunlar temel aşamada işinize yarayacak işlemlerdir. bunlara dikkat edilmediğinde olumlu netice almanız zorlaşır.

ben bunu zor yoldan öğrendim sanıyordum ama sonradan anladım ki aslında en güzeli bu. yani ilk önce ocak kaynağı işlemini öğrenmek daha sonra damascus çelik yapımı işlemine geçmek.

şahsi tavsiyem ilk önce iki parçayı birbirine kaynatmayı öğrenin arkası daha kolay gelecektir.

Dımışki – damascus

Bu konu hakkında bilgi vermeden önce bir konuyu kesin olarak belirtmek gerekir. Ortada da iki farklı çelik vardır ve çoğu kişi bunu karıştırır.

1. 1. Çelik ( pattern welding, damascus ) farklı özelliklere sahip çeliklerin ocak kaynağı ile birbirine kaynatılması ile oluşan desenlere sahip çeliktir.
2. 2. Çelik ( wootz, dımışki, bulat ) bu teknikte çelik kompozisyonu bir pota içinde eritilir ve sonuçta elde edilen yumurta dövülerek kılıç - bıçak formuna getirilir.

Bu iki temel ayrımı göz önünde bulundurarak bu teknikler hakkında kısaca bilgi vermeye çalışayım.

Katlamalı tekniğin doğuşu aslında çok daha eskiye dayanır, Demirin ilk bulunup işlenmeye başladığı devirlerde cevher eritme ocaklarından elde edilen külçelerin süngerimsi gözenekli bir yapıya sahip olması ve her yerinin aynı karbon orasına ( sertliğe ) sahip olması sebebiyle bu külçeler ısıtılıp dövülerek ve daha sonrada katlanıp tekrar birbirine ocak kaynağı ile birleştirmesi ve bu işlemin tekrarlanması ile gelişmiştir.

Katlama işlemi ile ocaklarda elde edilen külçedeki kömür, curuf gibi istenmeyen içerikler atılır, temiz, gözeneksiz ve kompozit yapıya sahip çelik elde edilirdi.

Ocaktan çıkan külçenin her yeri karbon bakımından aynı seviyede olmadığında yüksek karbonlu, ( daha kırılgan ) ve düşük karbonlu ( kırılgan olmayan ) çelikler ayrılır, daha sonra bunlarla elde edilmek istenen sertlik seviyesi ayarlanırdı.

Daha sonradan anlaşıldığını düşündüğün konu ise, zamanla çeliğin korozyana uğraması ile oluşan renk koyulaşmasında karbon farkından dolayı oluşan renk farkının bir desen yaratma amacı olarak kullanılmasıdır.

Şöyle ki;  yüksek karbonlu çelik zaman içinde koyu rengi alırken düşük karbonlu çelik ona nazaran daha açık renkte kalır. Bu da desenli bir çelik elde edilmesine vesile olur.

Günümüz tekniği ile ( damascus ) katlamalı teknik.

Günümüzde bu teknikle üretilmek istenen çeliklerde, genel olarak karbon çeliği ve nikel alaşımlı çelikler tercik edilir. Burada renk farkını oluşturan asıl unsur asite ve paslanmaya karşı olan dirençtir.

Yapılışı ;

1-      karbon miktarları yada asite karşı dirençleri farklı iki çelik seçilir. bunlar eşit boyutlarda olacak şekilde parçalara ayrılır, kesilen her parçanın temiz olduğundan emin olunması gerekli. Üzerinde küf veya yağ lekesi olmasına gayret edin, mümkünse her parçayı zımparalayın. Bunun olması şart değil ama düzgün bir kaynak yapmak istiyorsanız kesinlikle temiz olduğundan emin olun.

2-      kesilen parçaları şekildeki gibi üst üste koyun ve kenarlarından kaynak ile punta atın, bunun amacı ilk körük kaynağını yapana kadar parçaların dağılmasını engellemektir. daha sonrada körükte işlem yapmayı kolaylaştırmak adına uzun bir demir çubuk ekleyin.

3-      bu işlemlerden sonra çelik ocağa girmeye hazırdır. Ocak içinde yeterli ısı yakalandıktan sonra parçayı düz bir şekilde korun içine koyun. burada çeliği yan olarak koyarsanız aralardan kömür parçaları içeri girebilir bu da kaynağın kalitesini düşürür. Bunun için düz olarak koyun ve çelik kırmızı rengi az geçtiğinde çıkartın ve ilk boraksını verin, bu çeliğin üzerini tamamen kaplar curuf ve kir oluşumu engeller, çeliğin ısısı sarı renkten açık sarı renge gelince çeliğin yan tarafından parçaların arasına gelecek şekilde boraks döküm ve çeliği ocağın içindeki kora iyice gömün mümkünse bir miktar daha kömür atın çünkü bu noktadan sonra gerçekten yüksek bir ısıya ihtiyaç duyulacaktır( 1325 C ). Çelik açık sarıdan beyaz renge geçmeye başladığında çeliği ocaktan çıkartın. Burada çok önemli bir nokta var çeliğin üzerinde küçük kıvılcımlar çıkmıyorsa yeterli ısıyı yakalayamamışsınız demektir tekrar ısıtın. Fakat çok fazla ısıtılması da çeliğin dağılmasına neden olabilir.  Eğer küçük kıvılcımlar çıkıyorsa hemen düz bir şekilde örse koyun ve dövmeye başlayın.

4-      şekilde olduğu gibi çeliği fazla genişletmeden uzatın. bu işlem eğer çekiçle yapılıyorsa çeliği birkaç kez daha ısıtmanızı gerektirecektir. Burada dikkat edilmesi gereken şey, çelik turuncu renkten kırmızıya geçtiğinde çeliği tekrar ısıtmak. Yani çeliği fazla soğutmadan şekillendirme işlemini yapmaktır. Bu şekillendirme işlemi içinde yine sarı renge kadar ısıtmak kafidir. Çeliğin çok ısıtılması da üst katmanların erimesine ve desende bozukluklara neden olabilir. Ayrıca (birkaç kez başıma geldiği için söylüyorum) demirin ocakta fazla ısıtılması ve o sıcaklıkta dövme işlemi yapılması çeliğin dağılmasına da neden olabiliyor.

5-      Uzatılan ve istenen şekle getirilen çelik, katlama işlemi için 3 parçaya (bu kişinin kendi kararına kalmış ben işlem daha uzun sürmesin diye 3 e ayırıyorum.) ayrılır. Bu parçalar tekrar kaynak işlemi yapılmak üzere tel fırça veya taşlı kesici ile temizlenir. Sonra parçaları üst üste koyup tekrar küçük kaynak puntaları ile birleştirilir. İsteyen bu kesme işlemini parçaları tamamen koparmadan katlayarak ta yapabilir.

6-      üç parça tekrar ocağa girer ve bu noktadan sonra işlem istenilen kat elde edilene kadar tamamen kendini tekrar eder.

 7-  desen oluşumunu sağlamak için çeliğin üzerine oluklar açılır ve bu oluklar daha sonraki dövme işlemi ile düzeltilir ve hazırlanan lama düzlenerek tesfiye edildiğinde açılan oluklarda katmanların yer değiştirmesinden dolayı desen oluşumu gözlenir.

Gökhan BAKLA / 2009